Un ahèr culturau

Sòl èster era cultura un des airaus que prumèr recep non sonque era dalhada pressupostària, senon que la patís de forma mès acusada en tèrmes tant absoluts com relatius respècte der ajustament generau. Toti entenem que, clar, i a uns auti besonhs prioritaris, fòrça mès importants e delicadi. Mès era cultura hè referéncia tanben a com ua societat s’organize entà susvelhar era coesion intèrna. Mès encara: dilhèu non seríem a on èm se prealablament non auessem patit ua decadéncia morau e espirituau, ua pèrta constanta des valors der umanisme, a on era cultura dèishe d’èster sotscultura e ocupe eth lòc que li pertòque, ena excelléncia der esperit. Volem díder qu’era gessuda d’aguest trauc serà culturau o non serà, perque era garantia d’accès ara cultura (qu’ei educacion, coneishement, creacion, ennobliment der esperit) enes madeishes condicions entà toti mesure plan ben, e de forma fòrça precisa, eth grad d’igualtat e progrès d’ua comunautat. Eth problèma ei que non sonque l’auem deishat de costat ara, senon que jamès i auem credut de vertat, o, çò qu’ei piri, l’auem confonut damb d’autes foncions tà nosati mès utiles. E atau mos va: hicadi de plen en aguest estat d’estordiment e involucion percebuda com inevitabla. Mès era cultura ei un camin sense fin que se daurís en miei deth desèrt dera existéncia, en nòste radicau abandonament, perque era contribusís de forma determinanta a hèr-mos en comunautat. Mos autrege un lòc ena omogeneïzacion der espaci. Açò ac an entenut plan ben es pòbles minorizadi que com Catalonha (damb tota era poténcia dera literatura catalana, era creacion e eth debat contemporanèus) e Aran (referéncia occitana, damb un patrimòni encara per descurbir), andús damb lengua pròpria (esturment culturau per excelléncia), harien ben de tornar-la a plaçar en punt de gessuda d’un projècte autentic de progrès.

(Diari Segre, 10 de març de 2012)

Contra era pòur

Aguest catastrofisme imperant que paralize eth moviment der amna, era volentat collectiva tà possar eth devier per un camin mielhor. Semble que non i a remèdi e qu’era unica gessuda qu’ei era santa resignacion, baishar eth cap e veir-les a vier. Mercats e governants ja haràn çò qu’agen de hèr, mentre mos encomanen dòsis ingents de pòurs e malurs, perque, ara fin, tot pòt anar piri, e coma es plagues sus Egipte, encara en pòden vier mès e mès àngels exterminadors. Ja diden qu’enguan serà un an de recession, dilhèu de depression, mès lèu de depression collectiva. Cèrtament, er entorn non ei propici entara jòia. Trabalhadors que non trabalhen, familhes a un pas der abisme, petites empreses que resistissen era vida vidanta com ua batalha de dius e eròis. Mentretant, era istòria, e era economia, les passe peth dessús, coma ua maishina imparabla qu’arrase damb tot çò que tròbe: isenda, casa e morau, que tanben ei larèr. Societat espaurida e desumanizada, a punt entara servitud volentària, legitimades ja es involucions sociaus e laboraus. Mos enlumènen es miratges en desèrt dera crisi, en forma de granes chifres e projèctes improbables, perque, quina paradòxa!, mentre acceptam aguest “non i a arren a hèr”, deisham encamardar-mos per propòstes que en d’auti moments desacreditaríem de forma contundenta. Mès enquia a on seram capables d’arribar? Enquia pèrder era alendada? Era soleta pregunta pòt produsir alavetz aqueth punt d’inflexion de besonh, aqueth estat clau que va dera resignacion ara indignacion en vòga que resistís era plaga, s’encare ath malur e plantege un nau devier. Auem carat pendent massa temps, dilhèu en demorar contra tota esperança. Per açò, ja comence a èster ora de pèrder era pòur e d’auer mès confidança abantes que pair Saturn (qu’èm nosati madeishi) se mos empasse deth tot.

(Diari Segre, 25 de hereuèr de 2012)

Un espaci uet

Massa viatges era politica semble ua luta descarnada peth podèr, hèt qu’a contribusit ath sòn descredit e ara pèrta de credibilitat de partits que, coma es de centrequèrra o quèrra, se les supòse ua major inclinacion ath debat, ara aportacion d’idèes e ara volentat d’emancipar ath pòble oprimit. Mès tanpòc cau èster ingènus, ja que sense podèr era societat non se pòt organizar, n’era madeisha quèrra poderà concretar eth sòn projècte d’emancipacion. Eth rèpte qu’aurà d’arténher aguesta serà, en aguest cas, sajar de democratizar tot çò de possible aqueth podèr, en totes es sues esfères. Tanpòc cau pèrder de vista un aspècte clau dera democràcia e que dilhèu massa soent non tien en compde es sòns actors principaus: qu’eth podèr democratic ei un espaci uet, que non pòt èster ocupat ne per dius ne per reis. Per açò, son fòrça preocupantes es contrarreformes sociaus e educatives anonciades, a on eth cambi d’assignatures coma era Educacion entara Ciutadania e es Drets Umans per ua Educacion Civica e Constitucionau ei, ath delà de reduccionista e reaument adoctrinador, ua cortina de hum de decisions mès pregones entath pervier dera formacion ciutadana des nòsti mainatges. Era ciutadania ei ua aventura apassonianta començada hè fòrça sègles entà deishar uet eth centre des comunautats, liure de tutolatges, paternalismes e caciquismes. Aquiu brotoe era mès nauta autoritat sociau, per miei deth dialòg e eth consens, coma eth gran pacte sociau qu’auem de besonh per mor dera educacion, era sanitat e era luta contra era desocupacion de tanti ciutadans, uedadi materiaument a mesura qu’eth podèr politic s’a amplit d’aquerò que non li corresponie d’acòrd damb era uedor essenciau deth sòn espaci.

(Diari Segre, 11 de hereuèr de 2012)

Compromís

Tot semble contradiccion e era vida n’ei plea. Mentre er aute dia expressàuem era tension d’ua pulsion fatau de cap aquerò expansiu, que pòt arribar a anullar era pròpria volentat, ath còp era guardada der aute, que patís e patís injustícia, mos estordís e, ai!, eth sentit dera culpa subergés. Alavetz, non vau er elògi dera evasion irresponsabla. Mès lèu tot çò de contrari. Volerà díder qu’abitam, o sajam de sostier-mos, tostemp, en aquerò qu’ei dubèrt, e que cada dia començam de nau, a on cada causa, cada sentiment compde damb eth sòn temps. Tot, de bèra forma, ei en sòn lòc. Era inquietud tanben drevelhe un nau sentit pes causes. Ei ora de tornar a començar, de deishar-mos de pegaries e deishar brotoar en nosati un sentit etic. Era pulsion pòt amiar-mos ad aquerò Aute deth món, qu’ei mès enlà deth món, coma ua crida inevitabla que demane e demane e jamès non mos satisfè, perque reclame sense arren a cambi. Sus un hons de silènci, entenem eth sòn idòl, qu’ei er idòl deth qu’auem ath costat e non volíem escotar. I viuem d’esquia. Era soletat se sent penetrada violentament, perque i a un aute que mos reclame, e tot er esfòrç per húger e pujar tath cap dera sèrra, luenh de toti, ei inutil, com inutil se torne er esfòrç e tota era dedicacion pes auti, mès ei tan fòrta era crida que non podem dar per perdut aquerò que dejà ei, de hèt, perdut. Com de perduda ei, per cèrt, era pàtria comuna, que convertís ar aute en un estranh, que shòrde as nòsti. Mès era demana hè a (re)nèisher un compromís concrèt, non impersonau, perque compòrte ues obligacions o un cèrt sentit dera culpa se non s’amien a tèrme, non pera puresa d’un madeish, senon perque tostemp i a un aute qu’encara ac passe piri. E alavetz ja non valen es neutralitats.  

(Diari Segre, 28 de gèr de 2012)

Pulsion fatau

De viatges mos acace ua estonanta pulsion de destruccion, com de mòrt sense voler morir, un impuls diabolic qu’anulle era volentat, o posse era volentat a un desir irrefrenable d’Immensitat, de Libertat expansiva, qu’amie a negar aquerò de bon qu’en un principi mos genèren es causes dera vida (quauqu’ues, aumens; pas totes, cèrtament). Mès èster dubèrt ara vida ei víuer tara mòrt. E com se d’ua fatalitat volèssem húger, eth còr se precipite ar abisme dera mar inacababla e inacabada, perque era tèrra mos a devengut limitada, irrespirabla, agaçanta, com acaçantes son totes es causes que mos vien a retrobar. Alavetz, arribe eth moment en qué non èm capables de resistir-les. Era tension que sentem, aguesta inquietud, se hè mès e mès grana, enquia comprimir era amna sauvatja, que de tan sarrada e embarrada qu’ei acabe per hèr a petar es rèishes de sa preson diadera, tan arrotinada. Percebem damb intensitat era soletat a on èm plaçadi: era soletat cride ara soletat, com era natura cride ara natura, e mos sabem mès sensibles e, ath còp, mès impertorbables as causes dera tèrra, perque eth tròç de caòs e infinitud que demorèc en nosati d’ençà des tempsi dera creacion renèish damb vigor. Sajàuem de governar-le, mès ara, en aguest precís instant, eth diable ei mès fòrt, astut e audaç. Viuem ua luta constanta, formada per totes es batalhes que cada dia se dan entre era realitat e eth desir, entre eth món e era vida-mòrt. Er amor ei tà nosati massa praube, se podem nadar en Amor immens deth Pair Èter, nòm beròi usat per Hölderlin. Seduccion fatau era deth liurament ath cèu dubèrt, era de balhar-se liurament ar abisme sense hons, ara libertat der Arren, en aqueth Arren incommensurable ath quau mos volem hóner dehòra deth temps, dehòra deth món. Ebé, quina pulsion mès estonanta!

(Diari Segre, 14 de gèr de 2012)

Vermelh esperança

Vos convidam a visitar un nau blòc (vermell esperança), que sage de contribusir ath plantejament d'ua alternativa progressista efectiva, a un nau compromís sociaudemocrata entàs nòstes tèrres. Pensades, mès personau, seguirà eth sòn camin com enquia ara.

Er hum d'iuèrn

Ua perspectiva de losats, neri coma eth cremalh, e d'humalèra que s’escampilhe coma bromèra grisa, d’aquera qu’entèle era tèsta der enteniment. Atau se ve en iuèrn era atmosfèra des nòsti pòbles, mentre enguan sòl dominar era lutz d’un solei tot clarentàs. Tanben pòs enténer, aguesti dies, eth bronit d’escopetes e er idòl de caçaires, en hitge deth bòsc, veus que se confonen facilament damb era cançon amiga des esqueres, eth bram de Garona e era votz ronca des coches en carretèra. Qui a dit que i a silènci ena montanha? Mentretant, e a mesura qu’auance eth dia, er hum conquiste mès isendes e regnes familiars. Ja ac ditz aquera romança plan coneishuda dera Sarsuèla: “Por el humo se sabe donde está el fuego”. Non cau èster guaire escarrabilhat tà campar era atmosfèra aranesa d’aué e descurbir qu’eth huec dera sua economia ei sustot era nhèu, plan qu’ac auem comprovat pendent es darrères setmanes, toti pendents d’aqueth cèu ludent e supèrb, era volentat deth quau entà hèr a nheuar met er ai en còr d’aqueri que dirèctament o indirèctament en depenen. Enguan s’i a amassat tanben er hum, espés e trist, dera agonia dera crisi que jamès s’acabe e que se quauquarren entèle qu’ei era pòcha. Encara manquen uns auti huecs tà cauhar era activitat economica e poguen complementar e refortilhar era ofèrta dera nhèu, quan aguesta non i e. Seràn parcs d’aventura, de léser o de natura, mès son de besonh projèctes clars e realizables. Hè quauque temps que s’an metut es brases entà cremar ua auta lenha, ara cau saber-les profitar e non pèrder dejà mès temps abantes qu’era al.hama s’amòrte e sonque i demore er hum efimèr des bones paraules.

(Diari Segre, 31 de deseme de 2011)